Ευρωπαϊκός Μυθικισμός και Νεοελληνική Διανόηση. Ένα αναπάντεχο τεκμήριο σύνδεσης
Jun06

Ευρωπαϊκός Μυθικισμός και Νεοελληνική Διανόηση. Ένα αναπάντεχο τεκμήριο σύνδεσης

  Πριν από πέντε περίπου χρόνια (2013), στις αρχές του καλοκαιριού, παρουσίαζα στο ελληνικό κοινό την πολυετή έρευνά μου υπό τον τίτλο “Το πρόβλημα της ιστορικότητας του Ιησού: Το ρεύμα των Μυθικιστών” (εκδ. Δαιδάλεος). Στο βιβλίο αυτό (η επαυξημένη έκδοση του οποίου κυκλοφόρησε δύο περίπου χρόνια αργότερα), έκανα μία απόπειρα ιχνηλάτησης της ιστορίας των ιδεών για την αμφισβήτηση του ιστορικού Ιησού, από τον Διαφωτισμό μέχρι τις μέρες μας, παρουσίασα αρκετές από τις πτυχές της προβληματικής που έχει αναπτυχθεί έως σήμερα, ενώ ταυτόχρονα παρατέθηκαν 19 συνεντεύξεις ακαδημαϊκών και ανεξάρτητων ερευνητών από 10 διαφορετικές χώρες, που έριξαν περισσότερο φως στο όλο ζήτημα. Του Μηνά Παπαγεωργίου, δημοσιογράφου-συγγραφέα  Ένα από τα κεφάλαια του βιβλίου τιτλοφορείται ως “Οι Μυθικιστικές ιδέες στην Ελλάδα”. Περιλαμβάνει μια συνοπτική επισκόπηση της παρουσίας των Μυθικιστικών ιδεών στη χώρα μας, με την παλαιότερη ανιχνεύσιμη αναφορά να εντοπίζεται σε δημοσίευμα της εφημερίδας “Εστία”, λίγο πριν τον ερχομό του 1898, με έναν αρθρογράφο που χρησιμοποιεί το ψευδώνυμο “Εκάεργος” να παρουσιάζει άρθρο που φέρει τον τίτλο “Τα προ Χριστού Χριστούγεννα”. Στον “Εκάεργο” θα απαντήσει μερικές ημέρες αργότερα ο πατέρας της ελληνικής λαογραφίας, Νικόλαος Πολίτης (1852-1921). Παρά το γεγονός ότι διαφωνεί σε αρκετά σημεία με τον πρώτο, κάνει εκτενείς αναφορές στις ομοιότητες που παρουσιάζει η ευαγγελική φιγούρα του Ιησού με τον θεό Μίθρα. Προ ολίγων ετών, εντόπισα αναφορά του Ν. Πολίτη στη “Νεοελληνική Μυθολογία” του (ή αλλιώς “Μελέτη επί του βίου των νεωτέρων Ελλήνων – ένα έργο που συνέγραψε σε ηλικία 19 (!) ετών) στις Μυθικιστικές αστροθεολογικές απόψεις του Charles Francois Dupuis (1742-1809)[1], ένα γεγονός που καταδεικνύει την κυκλοφορία των ιδεών αυτών σε πνευματικούς κύκλους της χώρας μας, τουλάχιστον τρεις δεκαετίες πριν από την έλευση του 19ου αιώνα. Επιπρόσθετα, το 2016 και στο πλαίσιο της παρουσίασης της εργασίας μου, “Ο Μυθικισμός στο έργο του Θωμά Μάρα”, με αφορμή τη διοργάνωση του 1ου Πανελλαδικού Συνεδρίου για τον Μυθικισμό (βρείτε την εν λόγω εργασία στα Πρακτικά εδώ), αναδημοσίευσα την ξεχασμένη μετάφραση ενός πολύ ενδιαφέροντος άρθρου του Γάλλου Μυθικιστή, Paul Louis Couchoud (1879-1959), που είχε πρωτοδημοσιευτεί το 1934 στην “Κοινωνιολογική και Πολιτική Εγκυκλοπαίδεια”.   Μια αναπάντεχη ανακάλυψη Λίγες μόλις ώρες πριν από τη συγγραφή του παρόντος άρθρου και στο πλαίσιο μιας έρευνας που διεξάγω την περίοδο αυτή σχετικά με την Ιστορία των ιδεών στον Νεοελληνικό Διαφωτισμό, έπεσα πάνω σε μία αναπάντεχη αναφορά που ενδεχομένως να πηγαίνει την επαφή Ελλήνων διανοητών με τις Μυθικιστικές ιδέες ακόμα πιο πίσω στο χρόνο. Πιο συγκεκριμένα, μελετώντας το έργο της Ρωξάνης Αργυροπούλου, “Ο Βενιαμίν ο Λέσβιος και η ευρωπαϊκή σκέψη του δεκάτου ογδόου αιώνα” (Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών” – σ. 54), ανέγνωσα μία υποσημείωση που αναφέρεται σε ελληνική μετάφραση του έργου του Constantin François de Chassebœuf ή αλλιώς Volney (1757-1820), “La loi...

Read More
[ΝΕΟ ΒΙΝΤΕΟ] Τα Ευαγγέλια και η Ομήρου Οδύσσεια
May13

[ΝΕΟ ΒΙΝΤΕΟ] Τα Ευαγγέλια και η Ομήρου Οδύσσεια

  Το 2013 είχαμε παρουσιάσει μέσα από το mythikismos.gr το άρθρο της δημοσιογράφου Θεανώς Καρούτα, “Κατά Μαρκον… Οδύσσεια;“, αναδεικνύοντας τις απόψεις του Αμερικανού καθηγητή της Καινής Διαθήκης, Dennis MacDonald, αναφορικά με τις ομοιότητες που παρουσιάζει το πρωτοευαγγέλιο του Μάρκου με βασικά στοιχεία (ομοιότητες/παραλληλισμοί αλλά και τεχνικές γραφής) των Επών του Ομήρου. Οι απόψεις του MacDonald δείχνουν να διαδίδονται δυναμικά τα τελευταία χρόνια στα ελληνικά κοινωνικά δίκτυα. Αρκετοί είναι οι χρήστες εκείνοι που επιλέγουν να διαδίδουν φωτογραφίες παρμένες από το βιβλίο του Αμερικανού καθηγητή που κυκλοφορεί στα ελληνικά (“Τα Ομηρικά Έπη και το κατά Μάρκον ευαγγέλιο”,εκδ. Κάκτος), οι οποίες περιλαμβάνουν εντυπωσιακούς παραλληλισμούς των ευαγγελικών εξιστορήσεων με τα έργα του Ομήρου (βλ. ενδεικτικά την κάτωθι φωτογραφία).   Το βίντεο που παρουσιάζουμε σήμερα μέσα από το Mythikismos.gr και που ανέβηκε στο διαδίκτυο ελάχιστες ώρες πριν από τη συγγραφή του παρόντος άρθρου επικαιρότητας, αποτελεί μία συρραφή τριών επεισοδίων της πολύ ενδιαφέρουσας σειράς του Αμερικάνου Mυθικιστή Truth Surge, “Εxcavating the empty tomb” (αρκετά βίντεο της οποίας βρίσκονται καθ’οδόν για υποτιτλισμό στο μυθικιστικού -και όχι μόνον- ενδιαφέροντος youtube κανάλι, RealityVsMyth Gr). Η προαναφερθείσα έρευνα βασίζεται στις μελέτες του Dennis ΜacDonald και εξετάζει το κατά πόσο ο αρχικός ευαγγελιστής (Μάρκος) έχει δανειστεί λογοτεχνικά μοτίβα από το Ομηρικό Έπος της Οδύσσειας. Στο διάρκειας 33 περίπου λεπτών βίντεο απαντώνται ερωτήματα όπως: Γιατί ο Ιησούς και οι μαθητές του περιοδεύουν συχνά με ένα πλοίο στο ευαγγέλιο του Μάρκου; Τι ρόλο παίζει η λογοτεχνική τεχνική της Μιμήσεως και το ομηρικό μοτίβο της “κρυφής ταυτότητας του ήρωα” στην ευαγγελική αφήγηση; Υπάρχουν αδιαμφισβήτητοι παραλληλισμοί στην ιστορία του Κύκλωπα με την ιστορία του δαιμονισμένου στα Γάδαρα; Πώς συνδέεται η σκηνή της Ευρύκλειας στην Οδύσσεια με εκείνη της ανώνυμης γυναίκας που χρίζει τον Ιησού στο ευαγγέλιο του Μάρκου; Στο τέλος, ο θεατής αντιλαμβάνεται πώς βρίσκεται μπροστά σε ένα πρωτότυπο και αρκετά αναξιοποίητο για τα ελληνικά δεδομένα πεδίο Μυθικιστικής έρευνας, με έντονο, μάλιστα, ελληνικό ενδιαφέρον. Παρακολουθήστε το υποτιτλισμένο βίντεο με τίτλο “Το χριστιανικό ευαγγέλιο και η Ομήρου Οδύσσεια” πατώντας εδώ....

Read More
Ο Σλαβονικός Ιώσηπος (Σειρά άρθρων – Μέρος τρίτο)
May01

Ο Σλαβονικός Ιώσηπος (Σειρά άρθρων – Μέρος τρίτο)

  (Η δημοσίευση αυτή είναι τμήμα της σειράς δημοσιεύσεων περί της Ιστορικότητας του Ιησού. Διαβάστε το πρώτο μέρος για τα κριτήρια ιστορικότητας πατώντας εδώ και το δεύτερο περί Ιώσηπου πατώντας εδώ). Θα δούμε εδώ, ένα θέμα που στο ελληνικό διαδίκτυο δεν θα βρείτε πολλά και είναι μάλλον άγνωστο σε αρκετούς. Στην προηγούμενη δημοσίευση είδαμε κάποιες σχετικές αναφορές στο έργο του Ιώσηπου, Ιουδαϊκή Αρχαιολογία. Εδώ θα δούμε κάποια αποσπάσματα απ’ ένα άλλο έργο του, τον Ιουδαϊκό Πόλεμο.   Του Φιλίστωρος, Ιστορικού   Σχετικά με τον Ιουδαϊκό Πόλεμο του Ιώσηπου, θα πρέπει να αναφερθεί ότι το παλαιότερο ελληνικό χειρόγραφο αντίγραφο που έχουμε είναι του 11ου αιώνα. Το κείμενο αρχικά γράφηκε στα Αραμαϊκά, όπως ο ίδιος ο Ιώσηπος αναφέρει, έργο που έχει χαθεί. Τα κείμενα που έχουμε είναι από μεταγραφή του ελληνικού κειμένου που έχουμε σήμερα και που μπορείτε να διαβάσετε εδώ. Κάτι σημαντικό στη συγγραφή των ιστοριών του Ιώσηπου, όπως ήδη έχω αναφέρει, είναι η κατάδειξη των προβλημάτων που δημιουργήθηκαν από τις μεσσιανικές ιδέες, με υπεύθυνους τους ζηλωτές και το έντονο προφητικό κήρυγμα της εποχής, που δυνάμωσε το κίνημα των ζηλωτών και που οδήγησε τελικά στην μόνιμη αναταραχή και καταστροφή των Εβραίων από τους Ρωμαίους. Το κείμενο γράφτηκε το 75-79 κ.ε., δηλαδή μετά την καταστροφή της Ιερουσαλήμ και του Ναού που έγινε το 70 κ.ε. που είχε μεγάλη σημασία για τους Εβραίους. Έχουμε επιπλέον δύο μεταγενέστερες λατινικές μεταφράσεις που μάλλον έγιναν τον 5-6ο αιώνα, μία συριακή ενός μόνο βιβλίου (του 6ου) και μια εβραϊκή του 10ου αιώνα. Το 1893 όμως (από τον A. Harnack) έγινε γνωστή, στην Δύση, μια ακόμα μετάφραση στα Σλαβονικά, αλλά αρκετά χρόνια αργότερα έγινε κάποια ανάλυσή της (Schweitzer–Berendts). Το ενδιαφέρον με αυτήν είναι, ότι αν και προέρχεται από το ελληνικό πρότυπο, έχει αρκετές αξιοσημείωτες ελλείψεις και προσθήκες. Ο Alexander Berendts (1910), λέγει στα πρώτα του σχόλια ότι “σε σημεία που αναφέρονται στον Βαπτιστή ή ίσως και στον Ιησού, για μεν έναν χριστιανό είναι λίγα, για έναν όμως Ιουδαίον του 70 κ.ε. είναι πάρα πολλά”. Ήδη ο Emil Schűrer (1920), ο πρώτος μετά τον Berends σχολιαστής, αναφέρει ότι υπάρχουν έντονες χριστιανικές απόψεις μέσα στο κείμενο. Ακολουθούν και άλλοι κυρίως Γερμανοί, και αρκετές αντικρουόμενες απόψεις. Αυτό που έδειξε τελικά η έρευνα είναι ότι οι προσθήκες δεν προέρχονται από το πρωτότυπο ή τον Ιώσηπο, αλλά από χριστιανικές μεταγενέστερες παρεμβολές (Αγουρίδης σ. 12). Στην ανάλυση των παραλείψεων φαίνεται όλες να εμφανίζονται στα τέσσερα πρώτα βιβλία ισομερώς. Κατά τον Αγουρίδη, οι παραλείψεις οφείλονται σε προσπάθεια σύντμησης του ελληνικού προτύπου για την σχετική περίοδο και είναι άνευ σημασίας. Αντίθετα οι προσθήκες τουλάχιστον οι μεγαλύτερες, ευρίσκονται εις την ιστορία από της εποχής του Ηρώδη του Μεγάλου μέχρι και των αρχών του πολέμου με την Ρώμη (66 κ.ε.). Ας δούμε τώρα κάποιες χαρακτηριστικές προσθήκες: Η πρώτη και...

Read More
Historicity Big and Small: How Historians Try to Rescue Jesus (by Richard Carrier)
May01

Historicity Big and Small: How Historians Try to Rescue Jesus (by Richard Carrier)

  When the question of the historicity of Jesus comes up in an honest professional context, we are not asking whether the Gospel Jesus existed. All non-fundamentalist scholars agree that that Jesus never did exist. Christian apologetics is pseudo-history. No different than defending Atlantis. Or Moroni. Or women descending from Adam’s rib. No. We aren’t interested in that.   By Richard Carrier   When it comes to Jesus, just as with anyone else, real history is about trying to figure out what, if anything, we can really know about the man depicted in the New Testament (his actual life and teachings), through untold layers of distortion and mythmaking; and what, if anything, we can know about his role in starting the Christian movement that spread after his death. Consequently, I will here disregard fundamentalists and apologists as having no honest part in this debate, any more than they do on evolution or cosmology or anything else they cannot be honest about even to themselves. Here I will summarize the best arguments for historicity and the logic behind the best case for it. And this only means mundane historicity; not the Gospel Jesus, but the Jesus of honest mainstream scholarship. I am most interested in finding out if I have left any good arguments out. So please add more in comments, if any you think remain that aren’t ridiculous and can be taken seriously by mainstream experts. Likewise if you think the logic of any argument I do present can be better formulated. The Honest Framework Of the experts who remain to be counted, two things are agreed by both sides of the debate: (1) we don’t really know how much of early Christianity actually comes from a historical Jesus (there are only diverse, contradictory, and unresolved opinions about this in the scholarly community); and (2) the cosmo-theological Jesus of the Epistles (wherein Jesus is a godman who lives in and speaks from heaven) and the mytho-heroic Jesus of the Gospels (where Jesus is more or less the central character in a set of parables about how each author believes good Christians should conduct themselves, made to issue statements supporting views the author wants his readers to regard as authoritative) is far more shibboleth than actual founder. And that remains the most likely fact of the matter no matter how historical this Jesus actually is; and regardless of what if anything he may have actually done to get the religion started. In its broadest sense, a shibboleth is a characteristic cultural touchstone by which insiders distinguish themselves from outsiders. Jesus was constructed by different authors (both inside and outside the canon) to represent their own (or their community’s) ideal of...

Read More
Υπήρξε ο Ιησούς ως ιστορικό πρόσωπο;
Apr19

Υπήρξε ο Ιησούς ως ιστορικό πρόσωπο;

Ο οποιοσδήποτε έρχεται αντιμέτωπος για πρώτη φορά με το ερώτημα αυτό, είναι λογικό να απορήσει (ενδεχομένως και να εξοργιστεί). Πώς είναι δυνατόν να τίθεται επί τάπητος η ιστορικότητα ενός προσώπου στον οποίον πιστεύουν σήμερα δισεκατομύρια άνθρωποι, η φιγούρα του οποίου κυριαρχεί στον Δυτικό κόσμο τους τελευταίους 18-19 αιώνες και για τον οποίον έχουν γραφτεί εκατοντάδες χιλιάδες κείμενα και βιβλία; Του Μηνά Παπαγεωργίου, δημοσιογράφου-συγγραφέα Κι όμως, από τα μέσα περίπου του 18ου αιώνα, όταν τα σκοτεινά χρόνια του Μεσαίωνα είχαν ήδη εγκαταλείψει την Ευρώπη και τα φώτα του Διαφωτισμού έδιναν νέα ώθηση στην επιστημονική σκέψη, αποτελώντας παράλληλα την πνευματική ατμομηχανή για την κήρυξη μιας σειράς εθνικών επαναστάσεων στην ήπειρό μας, η νέα οπτική της ανθρώπινης Ιστορίας (ιστορικισμός) σε συνδυασμό με τη διάθεση για άσκηση κριτικής στον Χριστιανισμό (την κυρίαρχη θρησκεία στη Δύση), γέννησαν το ερευνητικό πεδίο του μυθικισμού. Με τον όρο μυθικισμός εννοούμε τη θεωρία που αμφισβητεί την ιστορικότητα του Ιησού (αλλά και άλλων Βιβλικών προσώπων), όπως τουλάχιστον περιγράφεται στην Καινή Διαθήκη, εξετάζοντας παράλληλα τις ομοιότητες που παρουσιάζουν οι ευαγγελικές εξιστορήσεις της πρωταγωνιστικής φιγούρας του Χριστιανισμού με άλλες προχριστιανικές θεότητες της Μεσογείου (βλ. Ενδεικτικά Διόνυσος, Άδωνις, Απολλώνιος ο Τυανέας, Ρωμύλος, Ώρος, Μίθρας κτλ), καθώς επίσης και τον ρόλο του Παύλου στην ανάπτυξη της χριστιανικής θρησκείας. Να σημειωθεί εδώ ότι η θέαση του Χριστιανισμού χωρίς ιστορικό Ιησού δεν αποτελεί μία ανακάλυψη της νεωτερικότητας, αλλά εντοπίζεται στις πρώτες κιόλας χριστιανικές κοινότητες με την εμφάνιση των Δοκητιστών Χριστιανών. Παράλληλα, η έλλειψη απτών ιστορικών και αρχαιολογικών στοιχείων του 1ου μεταχριστιανικού αιώνα αναφορικά με τη δράση του Ιησού (πέρα από τα κείμενα πίστης του χριστιανισμού), σε συνδυασμό με τις απόπειρες πλαστογράφησης μιας σειράς κειμένων που ενίσχυσαν την ιστορικότητά του, από τα χρόνια του Ευσέβιου και εξής, εντείνουν το ενδιαφέρον για περαιτέρω μελέτη του όλου θέματος. Από τον 18ο αιώνα μέχρι και σήμερα, εντοπίζουμε μία σειρά από ακαδημαϊκούς και ανεξάρτητους ερευνητές που έχουν ενστερνιστεί ή εκφράσει μυθικιστικές θέσεις. Αναφέρουμε ενδεικτικά τους Charles Francois Dupuis, Hermann Samuel Reimarus, Bruno Bauer, David Strauss, Willem Christiaan van Manen, Arthur Drews, Paul Luis Couchoud, George Albert Wells κ.α. Στις μέρες μας οι σημαντικότεροι εκπρόσωποι της θεωρίας αυτής είναι οι καθηγητές/ανεξάρτητοι ερευνητές Robert Price, Richard Carrier, Thomas Brodie, Raphael Lataster, Thomas Thompson, Kenneth Humphreys, Dennis MacDonald και David Fitzgerald, με τις ενδεχομένως πιο ισχυρές θέσεις να προέρχονται από τις μελέτες του Αμερικανού Δρ. Ιστορίας Richard Carrier (βλ. πατώντας εδώ ένα σχετικό υποτιτλισμένο βίντεο). Τις τελευταίες δεκαετίες το debate για τον ιστορικό Ιησού βρίσκεται – μιλώντας πάντα για το εξωτερικό- σε αναβρασμό, με την έκδοση δεκάδων βιβλίων, τη διενέργεια σχετικών ομιλιών και την παραγωγή ντοκιμαντέρ, σε ετήσια μάλιστα βάση.   Στην Ελλάδα, οι ιδέες αυτές εντοπίζονται για πρώτη φορά στα τέλη του 19ου αιώνα και σε σχετικό άρθρο της εφημερίδας “Εστία” (βλ. τη σχετική φώτο), ενώ παρόμοιες θέσεις διατυπώνει και ο ιστορικός Γιάννης Κορδάτος στο έργο...

Read More