Το Ελληνικό «Τριέσπερον» ή Ηλιούγεννα
Στη θέση των «Χριστουγέννων», οι πρόγονοί μας εόρταζαν το λεγόμενο «Τριέσπερον», μία εορτή η οποία γενικεύεται από τους ελληνιστικούς χρόνους κι εντεύθεν, προς τιμήν των πυρφόρων και ηλιακών θεοτήτων Ηρακλέους (ο οποίος κατά τον Κορνούτο ορίζεται ως «ο εν τοίς όλοις Λόγος καθ’όν η Φύσις ισχυρά και κραταιά εστί και απεριγένητος ούσα, μεταδοτικός ισχύος και τοίς κατά μέρος και αλκής υπάρχων») και Ηλίου. Το «Τριέσπερον» ξεκινούσε με το Χειμερινό Ηλιοστάσιο (τη νύκτα της 21ης προς την 22α του Δεκεμβρίου, τη μεγαλύτερη δηλαδή νύκτα του έτους) και κορυφωνόταν με την αναγέννηση του φωτοδότη Ηλίου (τη νύκτα της 24ης προς 25η, όταν η ημέρα έχει ήδη μείνει «στάσιμη» επί 3 ημέρες μετά το Ηλιοστάσιο και αρχίζει πλέον να μεγαλώνει). Αργότερα, με την επιβολή της κρατικής ηλιολατρίας από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Αυρηλιανό, το ελληνικό «Τριέσπερον» επισκιάσθηκε (κατά μίμηση της παρσικής λατρείας του Θεού Μίθρα που εώρταζε και αυτή την γέννηση του Θεού στις 25 Δεκεμβρίου) από την «επίσημη» ρωμαϊκή εορτή του«Ανίκητου Ήλιου» («Sol Invictus»). Η «Ημέρα της Γεννήσεως του Ανίκητου Ηλίου» («Dies Natalis Solis Invicti»), η στιγμή δηλαδή που ο ακατάβλητος Ήλιος, έχοντας θριαμβεύσει επάνω στο σκοτάδι της «bruma» (βλέπε κατωτέρω), αρχίζει να ανέρχεται δυναμικά και υπερήφανα στον ουράνιο θόλο, είχε, φυσικά, ως προεόρτιο τη νύκτα του Χειμερινού Ηλιοστασίου, όταν ετιμάτο σιωπηρώς η Θεά του Κάτω Κόσμου Αντζερόνα (Angerona, Dea Tacita), προστάτις των νεκρών και προσωποποίηση της Θελήσεως, της Εσωτερικής Φωνής, της Ενοράσεως και της Σιωπής, στα λεγόμενα «Ντιβάλια» ή «Αντζερονάλια» («Divalia» ή «Angeronalia», βλ. Claudio Rutilio, «Η Θεολογία των Ρωμαίων»). Τα «Divalia» έκλειναν τις λεγόμενες «σύντομες ημέρες» («brevissimi dies», «bruma») που σηματοδοτούσαν την ολοκλήρωση της ηλιακής διαδρομής μέσα στον ενιαυτό. Ο Sol «Invictus» συνέχισε να λατρεύεται ως Ανώτατος Θεός και καθοδηγητής της οργανωμένης κοινωνίας και των Ρωμαίων αυτοκρατόρων μέχρι την εποχή του Κωνσταντίνου, ο οποίος άρχισε την βασιλεία του ως τυπικός ηλιολάτρης. Υπάρχουν νομίσματα ως το 324 μ.α.χ.χ. που εμφανίζουν τον Κωνσταντίνο να δοξάζει τον Sol ως «Πηγή της Αυτοκρατορικής Δυνάμεως», μόνον δε κατά τα τελευταία χρόνια της βασιλείας του οι αναφορές στον Sol και τις άλλες εθνικές θεότητες εξαφανίσθησαν από τα νομίσματα. Η εορτή πάντως του «Sol Invictus» επικαλύφθηκε με τη σειρά της αμέσως μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού (4ος αιώνας, με απόφαση του Πάπα Ιουλίου) από τα γνωστά μας «Χριστούγεννα» (που έως τότε υπολογίζονταν στις 6 Ιανουαρίου -ημερομηνία που στην Ανατολή παρέμεινε μέχρι τουλάχιστον τη βασιλεία του αυτοκράτορα Γιουτπράβδα, ελληνιστί Ιουστινιανού-, ή στις 19 Απριλίου, ή στις 20 Μαϊου κατ’άλλους, ενώ στο «Pascha Compustus» του 243 μ.α.χ.χ. η «γέννηση» του Τζεσουά ορίζεται στις 28 Μαρτίου). Η μετέπειτα χυδαία ιδιοποίηση του ελληνικού «Τριεσπέρου» δεν εμπόδισε φυσικά τους πιο σκληροπυρηνικούς απολογητές της νέας Θρησκείας να περιγελούν τους Εθνικούς, κατά την προσφιλή τους πρακτική, ακόμη και κατά τον 3ο αιώνα...
Μυθικιστικό τεύχος στα “Φαινόμενα” του Ελ. Τύπου (21/12)
Το περιοδικό “Φαινόμενα” του Ελεύθερου Τύπου διατηρεί την παράδοση των τελευταίων 3 ετών και κυκλοφορεί -σύμφωνα με τα όσα μεταδίδουν οι υπεύθυνοί του από τους αντίστοιχους λογαριασμούς κοινωνικής δικτύωσης- το Σάββατο 21 Δεκεμβρίου με 4 άρθρα εξαιρετικού Μυθικιστικού ενδιαφέροντος. Ανάμεσα σε αυτά ο αναγνώστης θα διαβάσει για τις ομοιότητες του Ιησού με τους Βούδα, Κρίσνα, Ώρο και Ηρακλή, τη θεωρία που συνδέει τον Ιησού με την ιουδαϊκή σέκτα των Εσσαίων, καθώς επίσης και μία μελέτη για το μυστήριο της παρθενογένεσης και τις παρθένες θεές στις αρχαίες θρησκείες. Ευελπιστούμε πώς ορισμένα από αυτά τα κείμενα θα αναδημοσιευτούν κάποια στιγμή και στο...
Dr. Lena Einhorn’s “time shift” hypothesis (by Rene Salm)
Lena Einhorn’s book The Jesus Mystery: Astonishing Clues to the True Identities of Jesus and Paul (2007) made two arguments: (1) the standard chronology of the New Testament is about twenty years too early (this is Einhorn’s “time shift” theory); and (2) that Jesus and Paul were one and the same person. I have not read the book, nor have I heard either of these theories before. But I have just finished reading Einhorn’s remarkable SBL paper regarding the first of the above theories. It is masterful. By Rene Salm Not the typical New Testament scholar Lena Einhorn is a medical doctor with a PhD in Virology and Tumor Biology from the Karolinska Institute, Stockholm. In the 1980s she changed course and began working as a medical consultant and editor for television in the U.S. She wrote and produced medical documentaries for independent production companies as well as for PBS until 1994, when Einhorn returned home to Sweden and became an independent filmmaker, branching out to non-medical subjects and producing dramas such as Stateless, Arrogant, and Lunatic which won the Prix Europe in 1999. She also produced the biography Loving Greta Garbo, as well as a feature film Nina’s Journey (about her mother’s experiences during the Holocaust) which won awards for Best Film and Best Screenplay. From Einhorn’s biography page: “In 2005, more or less by chance, Lena returned to more scholarly work when in the process of writing the book What Happened on the Road to Damascus? (2006), she came upon some hitherto undocumented parallels between the New Testament and other first century historical sources, a finding that took her back to Academia, and a new hypothesis on the Historical Jesus.” The 2012 SBL paper Einhorn’s lengthy SBL paper (PDF available here, bottom link) bears careful examination by open-minded readers, for it offers a refreshingly original view which also happens to align in significant ways with Jesus mythicism. Her overall thesis is that an artificial “time shift” from the 50s CE to the 30s CE was introduced by the evangelists and (to a lesser extent) by the writer(s) of the Pauline corpus. Einhorn has presented papers on this subject at each of the last three annual SBL meetings. This development and reiteration have now produced an unusually well researched paper. Einhorn maintains that the New Testament writers made “Jesus of Nazareth” contemporary with Pilate but, in so doing, inevitably introduced a number of chronological anomalies—some of which have been previously noted in the scholarly literature. Einhorn writes (p. 29): “As a rule, when people in authority are introduced in the Gospels, their names match with those of...
Η Δύναμη του συμβόλου από την αρχαιότητα μέχρι τον χριστιανισμό (διάλεξη του Αποστόλη Λυμπερίδη)
Το Σάββατο 14 Δεκεμβρίου ο ερευνητής και συγγραφέας Αποστόλης Λυμπερίδης, συγγραφέας του “Χαλκεύοντας την Ιστορία” (εκδ. Ενάλιος), πραγματοποίησε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ομιλία Μυθικιστικού ενδιαφέροντος στην αίθουσα φιλοσοφικών συζητήσεων “Εκατηβόλος” στην Αθήνα, με τίτλο “Η Δύναμη του συμβόλου από την αρχαιότητα μέχρι τον χριστιανισμό”. Στη διάλεξή του αυτή σημείωσε τη δύναμη των μύθων και των συμβόλων που σχετίζονται με αυτούς, ως τον κινητήριο μοχλό της κατασκευής των κυρίαρχων σήμερα οργανωμένων θρησκειών. Μπορείτε να διαβάσετε την ομιλία (με τις συνοδευτικές εικόνες που προβλήθηκαν στο κοινό) από το προσωπικό blog του συγγραφέα, εδώ. Μπορείτε να παρακολουθήσετε την ομιλία του Αποστόλη Λυμπερίδη σε βίντεο από...
Κατά Μάρκον… Οδύσσεια;
Μια κοινή αποδοχή που πολύ εύστοχα εξέφρασε πρώτος ο Γιώργος Σεφέρης, είναι πως στην τέχνη δεν υπάρχει παρθενογένεση. Και τι συμβαίνει με την περίπτωση των χριστιανικών ευαγγελίων; Τι γίνεται για παράδειγμα εάν κάποιος αντιμετωπίσει το ευαγγέλιο του Μάρκου, το πρώτο που γράφτηκε χρονικά, μόνο ως ένα λογοτεχνικό κείμενο, απενδεδυμένο των θρησκευτικών του μηνυμάτων; Και επιπρόσθετα, τι θα συμβεί εάν πραγματοποιήσει μια συγκριτική μελέτη με ένα παλαιότερο και πολύ πιο διάσημο έργο; Αναφερόμαστε στην Οδύσσεια του Ομήρου! Της Θεανώς Καρούτα, δημοσιογράφου Εάν το εισαγωγικό κείμενο του παρόντος άρθρου σας φάνηκε κάπως αλλόκοτο, σας πληροφορούμε πως στις μέρες μας, πλήθος μελετητών –ανάμεσα τους και ο καθηγητής στην Θεολογική σχολή Claremont στην Καλιφόρνια, Dennis MacDonald- έχουν υποστηρίξει πως το κατά Μάρκον ευαγγέλιο, που κατά την επικρατούσα θεωρία γράφτηκε πρώτο, δεν είναι παρά ένα λογοτεχνικό κείμενο, το περιεχόμενο του οποίου είναι κατά πολύ επηρεασμένο, έως και βασισμένο, στην ομηρική Οδύσσεια! Κι αυτό γιατί οι συγγραφείς του χρησιμοποίησαν την αρχαία τεχνική της μίμησης. Η τεχνική της μιμήσεως Η «μίμησις» ενός έργου θεωρούνταν στην αρχαία ελληνική φιλολογία ως μια από τις υπέρτατες τιμές για τον αρχικό δημιουργό. Δεν ενείχε τη σημασία της λογοκλοπής, της αντιγραφής ή της απομίμησης του αρχικού έργου, όπως την εννοούμε σήμερα, ενώ υποκινούνταν μόνο από την αναγνώριση της ανάγκης να μεταφερθεί το νέο έργο σε ένα διαφορετικό χωροχρονικό πλαίσιο, ενδεδυμένο των συνθηκών, των ρευμάτων και των συνηθειών της εποχής. Η «ανανεωτική μεταμόρφωση», όπως την αποκαλούν οι μελετητές, ενός διάσημου έργου, είχε ως στόχο την εξυπηρέτηση των σκοπών του συγγραφέα του δεύτερου έργου ή της ομάδας στην οποία αυτός ανήκε. Αυτό ακριβώς υποστηρίζουν αρκετοί μελετητές πως συνέβη και με την περίπτωση των χριστιανικών Ευαγγελίων. Χάρη στην τεχνική της μιμήσεως, κατά τα ελληνορωμαϊκά χρόνια, κατάφεραν να ευδοκιμήσουν αλλά και να εξαπλωθούν νέα φιλοσοφικά ρεύματα, θρησκείες και κινήματα, καταστρέφοντας συχνά τα υπόβαθρα στα οποία είχαν στηριχθεί οι προκάτοχοί τους. Κεντρικός ήρωας: Η αιχμή του δόρατος Ο Dennis MacDonald παρουσιάζει στο βιβλίο του «Το κατά Μάρκον ευαγγέλιον και τα Ομηρικά έπη» όλους τους κοινούς τόπους που έχει εντοπίσει ανάμεσα στο πρώτο ευαγγέλιο του Μάρκου και το Ομηρικό έπος της Οδύσσειας. Με λίγα λόγια υποστηρίζει ότι ο Μάρκος (ή τέλος πάντων το πρόσωπο που βρίσκεται πίσω από τη συγγραφή του Κατά Μάρκον ευαγγελίου) προσπάθησε να κατασκευάσει ένα ιουδαϊκό Έπος, που είχε τη βάση του στην Οδύσσεια, παρουσιάζοντας όμως τους ήρωες της δικής του ιστορίας περισσότερο ισχυρούς από αυτούς του Ομηρου! Ο MacDonald επισημαίνει μια σειρά από ομοιότητες που παρουσιάζουν τα δύο έργα, όπως για παράδειγμα το ότι και οι δύο ήρωες (ο Ιησούς και ο Οδυσσέας) βασανίστηκαν: ο μεν Οδυσσέας από πλάσματα μυθικά όπως η Χάρυβδη, αλλά και η Καλυψώ και η Κίρκη, ο...
