Ιστορικότητα του Ιησού και Ιώσηπος (Σειρά άρθρων – Μέρος δεύτερο)
Η περίφημη Φλάβια Μαρτυρία ή Testimonium Flavianum. (Η δημοσίευση αυτή είναι τμήμα της σειράς δημοσιεύσεων περί της Ιστορικότητας του Ιησού. Διαβάστε το πρώτο μέρος για τα κριτήρια ιστορικότητας πατώντας εδώ). Γιατί ο Ιησούς θεωρείται από την πλειοψηφία των σύγχρονων ιστορικών ως αποτέλεσμα μυθικής διεργασίας και αν τελικά υπήρξε, τότε ήταν κάποιος άσημος και δευτερεύον δάσκαλος που δεν έχει καμία σχέση με τα θρυλούμενα στα Ευαγγέλια; Γιατί πέρα από την χριστιανική γραμματεία, είναι άγνωστος ιστορικά. Και είναι άγνωστος ιστορικά γιατί κανείς μη χριστιανός στην εποχή του δεν μίλησε για αυτόν. Γιατί δεν υπήρχε κανείς αυτόπτης μάρτυρας της περίφημης δράσης του, γιατί όσοι έγραψαν για αυτόν, αυτό έγινε πολύ αργότερα από τον αναφερόμενο θάνατό του και με βάση τα θρυλούμενα στα Ευαγγέλια ή στους οπαδούς του, έναν αιώνα μετά από την θεωρούμενη δράση του. Να σημειωθεί ότι ιστορικά οι πρώτοι χριστιανοί αναφέρονται το 112 κ.ε. και μέχρι τότε δεν διακρίνονται από τους υπόλοιπους Εβραίους. Υπάρχει όμως ένας ιστορικός που στα κείμενά του υπάρχει αναφορά, η πρώτη χρονολογικά που μιλάει για τον Ιησού. Παρακάτω θα δούμε γιατί αυτή η αναφορά είναι πλαστογραφημένη. Του Φιλίστωρα, Ιστορικού Ο μοναδικός ιστορικός που εξιστόρησε με μεγάλη λεπτομέρεια το τι συνέβαινε στην Παλαιστίνη, ήταν ο Ιώσηπος. Ειδικά για την εποχή του 1ου αιώνα που μας ενδιαφέρει και που υποτίθεται ότι έζησε ο Ιησούς Χριστός, έχει στο έργο του Ιουδαϊκή Αρχαιολογία, τρεις αναφορές που έχουν κάποια σχέση με τα Ευαγγέλια (η μία είναι για τον Βαπτιστή και δεν θα εξετασθεί τώρα. Ποιος όμως ήταν ο Ιώσηπος; Σε γενικές γραμμές μπορούμε να πούμε ότι ήταν ένας ορθόδοξος Εβραίος, δηλαδή Φαρισαίος, που μετά από την επαμφοτερίζουσα δράση του μέχρι να “ενηλικιωθεί”, κάνει μια προσπάθεια σύζευξης της ελληνορωμαϊκής με την εβραϊκή προσέγγιση, κατανοώντας το άτοπο και αδύνατο της ιουδαϊκής επανάστασης στην Ρώμη. Η Αρχαιολογία είναι το τελευταίο του έργο και είναι εκτός από μια ιστορική αναδρομή της πορείας του λαού του, μια εμπλουτισμένη αναδιατύπωση ενός άλλου σπουδαίου του έργου, του Ιουδαϊκού Πολέμου, με επιπλέον πηγές στα κοινά τους σημεία, ίσως λόγω των νέων πηγών που χρησιμοποιεί και διαφορετικής οπτικής. Το χαρακτηριστικό σε όλο του το έργο, είναι ότι προσπαθεί να αιτιολογήσει την καταστροφή της πατρίδας του από τους Ρωμαίους το 70 κ.ε., σαν αποτέλεσμα της δράσης φανατικών ζηλωτών και περιφερόμενων τσαρλατάνων, που με προφητείες και δήθεν θαύματα, φανάτιζαν τον λαό, δημιουργώντας ψεύτικες ελπίδες για το ανέφικτο. Το σημαντικό πάντως στο έργο του, είναι ότι μας δίνει μια καλή ιδέα από το ιστορικό και γεωγραφικό πλαίσιο της Παλαιστίνης την εποχή του πρώτου αιώνα. Πρώτη Αναφορά ή Πρώτη Φλάβια Μαρτυρία. Στην Ιουδαϊκή Αρχαιολογία στο 18.63, αμέσως μετά από ένα συμβάν στάσης των Ιουδαίων κατά του Πιλάτου για την κατασκευή ενός υδραγωγείου, που είχε κακή κατάληξη για τους Εβραίους,...
Το κατά Κοραή άγιο φως και οι Μυθικιστικές του προεκτάσεις
Την έκδοση της πραγματείας του Αδαμάντιου Κοραή, “Περί του εν Ιεροσολύμοις αγίου φωτός”, υπό τον τίτλο “Το κατά Κοραή άγιο φως”, ανακοίνωσαν πριν από μερικές ημέρες οι εκδόσεις iWrite, μέσα από την πολύ ενδιαφέρουσα σειρά βιβλίων Lux Orbis. Το βιβλίο προλογίζεται από τον καθηγητή Κοινωνιολογίας και Κοινωνιολογίας της θρησκείας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, κ. Αντώνη Παπαρίζο. Γράφοντας στα 1826, ο μεγάλος Έλληνας Διαφωτιστής καταπιάνεται με το πολύκροτο -από εκείνη την εποχή- αυτό ζήτημα, αναφερόμενος στη θαυματοπλασία και τους “μωρούς” που κατατρέχουν κατ’ έτος στα Ιεροσόλυμα, ξοδεύοντας χρηματικά ποσά που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την πνευματική αναγέννηση του νέου Ελληνισμού. Για να εκφράσει το σύνολο των σκέψεών του, ο συγγραφέας χρησιμοποιεί έναν διάλογο μεταξύ δύο φανταστικών προσώπων, του Φώτιου και του Καλλίμαχου. Με τη βοήθεια της διαλεκτικής αυτής τεχνικής ο αναγνώστης έρχεται αντιμέτωπος με πλείστες χρήσιμες πληροφορίες, γνώσεις αλλά και συμπεράσματα. Στο έργο του, ο Κοραής αποπειράται να εξετάσει το “άγιο φως” από όλες τις διαθέσιμες για την εποχή του οπτικές. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ιστορική ανασκόπηση του “θαύματος”, η οποία και εμπεριέχει αναπάντεχες Μυθικιστικές προεκτάσεις. Κι αυτό διότι ο Έλληνας Διαφωτιστής αναδεικνύει μία σειρά από καταγεγραμμένες μαρτυρίες τέλεσης τέτοιου είδους “θαυματουργικών” φαινομένων, πολύ πριν τον ένατο αιώνα, περίοδο κατά την οποία ένας Φράγκος μοναχός αναφέρθηκε για πρώτη φορά στο “θαύμα” του “Παναγίου Τάφου“. Αναφέρονται χαρακτηριστικά οι περιπτώσεις του αόρατου πυρός που άναβε τα ξύλα στους ναούς της Λυδίας στην πόλη Εγνατία της σημερινής Ιταλίας (Παυσανίας V, 27), μία αντίστοιχη περίπτωση θαύματος σε ιερό του Διονύσου στη Μακεδονία (Αριστοτέλης, Περί θαυμασ. ακουσμ. κ. 133), καθώς επίσης και του σφαιροειδούς φωτός που εμφανιζόταν κατά τον 5ο μ.α.χ.χ αιώνα στο ιερό της Αφροδίτης, κατά την εορτή της, στην Ηλιούπολη της Συρίας (Ζώσιμος Ι, 58). Όμως ο Κοραής δεν στέκεται μόνο εκεί. Από τη στιγμή που εντοπίζει την προέλευση της εγκαθίδρυσης του “θαύματος” στον Δυτικό -τότε- κόσμο (και συγκεκριμένα στη Γαλλία), αναζητά μία αντίστοιχη καταγεγραμμένη παράδοση πέρα από την Ανατολή. Και την βρίσκει. Πιο συγκεκριμένα, αναφέρεται εκτενώς σε γυναικείο μοναστήρι που ίδρυσε τον 6ο μεταχριστιανικό αιώνα (569 μ.α.χ.χ) στη σημερινή Γαλλική πόλη Πουατιέ (Poitiers), η σύζυγος του βασιλιά της Γαλλίας Κλοταίρου (Clotaire), Ραδεγόνδη (Radegonde). Στο μοναστήρι αυτό, πέρα από έναν μεγάλο αριθμό “ιερών κειμηλίων” που υποτίθεται ότι φιλοξενούνταν, λάμβανε χώρα κάθε “Μ. Παρασκευή” (σε σταθερή, δηλαδή, ημερομηνία κατά τη διάρκεια του Πάσχα) ένα παράξενο φαινόμενο: Ένα θαυματουργό φως “κατέλαμπε την εκκλησίαν, όπου το επρόσμεναν προσευχόμενοι οι πιστοί“. Ο Κοραής θεωρεί την καταγεγραμμένη αυτή παράδοση ως τη βάση πάνω στην οποία οι Δυτικοί έχτισαν τον μύθο του “αγίου φωτός”, ενώ στη συνέχεια προβαίνει στην εξιστόρηση της εκμετάλλευσής του από Καθολικούς και Ορθόδοξους Χριστιανούς (σε συνεργασία πάντα με τους Άραβες) μέσα στον χρόνο. Η παρουσίαση του έργου...
Ιστορικότητα του Ιησού και κριτήρια ιστορικότητας (Σειρά άρθρων – Μέρος πρώτο)
Τί είναι αυτό που μας δείχνει αν κάτι είναι ιστορικό ή όχι; Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι ο Διγενής Ακρίτας, ο βασιλιάς Αρθούρος, ο Σωκράτης, η μάχη του Μαραθώνα, τα Χόμπιτς ήταν υπαρκτά πρόσωπα ή συμβάντα, αποτέλεσμα μυθικής διεργασίας, μυθοπλασίας ή συνδυασμός τους; Πώς κρίνουμε ότι κάτι που αναφέρεται στο παρελθόν είναι αληθές, μερικώς αληθές ή καθόλου; Και το σημαντικό στην περίπτωσή μας, πώς θα κρίνουμε το αν πραγματικά υπήρξε ο Ιησούς των Ευαγγελίων; Του Φιλίστωρος, Ιστορικού Η ιστορικότητα ενός προσώπου ή συμβάντος εξαρτάται από κάποια κριτήρια. Όσο τα κριτήρια αυτά απουσιάζουν, τόσο το πρόσωπο ή το συμβάν αυτό χωλαίνει ιστορικά. Σήμερα, με τον καταιγισμό ειδήσεων από το Διαδίκτυο και την άκριτη αναδημοσίευσή τους, γίνεται όλο και πιο σημαντικό να τοποθετούμαστε συνέχεια κριτικά στην κάθε δημοσίευση, αφού έχει αποδειχθεί ότι η κάθε είδηση δεν είναι απαραίτητα αλήθεια. Είναι λοιπόν σημαντικό να αναρωτηθούμε, τί κάνει την είδηση αξιόπιστη και σε πιο βαθμό. Φυσικά, εδώ θα μιλήσουμε για θέματα ιστορίας, δηλαδή του παρελθόντος, που είναι δύσκολο να βρούμε αυτόπτες μάρτυρες για να επιβεβαιώσουν ή να διαψεύσουν την αλήθεια ενός προσώπου ή πράγματος. Κριτήρια ιστορικότητας Το βασικό κριτήριο για την ιστορικότητα προσώπου ή συμβάντος του παρελθόντος, είναι να υπάρχουν αρκετοί ανεξάρτητοι αυτόπτες μάρτυρες, να καταγραφεί η εμπειρία τους, να έχουν αρκετά κοινά στοιχεία και να βρεθούν τα κείμενα αυτά. Αν λόγω παλαιότητας τα κείμενα αυτά δεν υπάρχουν, να υπάρχουν αρκετές ανεξάρτητες δευτερογενείς πηγές, που δεν είδαν μεν, αλλά αναμετέδωσαν κάποιες από αυτές, προφορικές ή γραπτές, και αυτές αν και προέρχονται από διαφορετικές διαδρομές και διαφορετικούς ανεξάρτητους αναμεταδότες, να συμπίπτουν σε κάποιο βαθμό. Είναι προφανές, ότι όσο πιο κοντά χρονικά είναι οι πρωτογενείς ή οι δευτερογενείς αυτές πηγές στο συμβάν και οι μαρτυρίες ταυτίζονται, τόσο αυτό θεωρείται πιο ιστορικό, ενώ όσο η χρονική απόσταση μεγαλώνει, και οι μαρτυρίες διαφέρουν, τόσο η ιστορικότητα χωλαίνει. Τέλος, να υπάρχουν αρχαιολογικά ευρήματα που να αποδεικνύουν κάτι από τα λεγόμενα. Όσο το συμβάν ή το πρόσωπο είναι και πιο σημαντικό ή επηρεάζει μεγάλη μερίδα ανθρώπων, τόσο τα στοιχεία αυτά θα πρέπει να είναι και περισσότερα και πιο άμεσα και τα ευρήματα να επιβεβαιώνουν τα λεγόμενα. Ακολουθεί ο έλεγχος των πηγών που είναι το ίδιο σημαντικός… Ποιός είναι ο συγγραφέας της κάθε είδησης; Είναι γνωστός; Τί ξέρουμε για την ιδεολογία του σε σχέση με το συμβάν ή το πρόσωπο που ιστορεί; Τί ξέρουμε για το θρησκο-κοινωνικό του υπόβαθρο; Τί ξέρουμε για την αξιοπιστία του σε σχέση με άλλα συμβάντα; Αν δεν είναι αυτόπτης μάρτυρας, αναφέρει τις πηγές του και αυτές φαίνονται αξιόπιστες; Η μαρτυρία ή η είδηση ενός τυχαίου προφανώς δεν έχει την ίδια βαρύτητα με έναν γνωστό και καταξιωμένο ιστορικό. Αν η ιδεολογία του είναι ξεκάθαρη υπέρ του προσώπου ή του συμβάντος, είναι...
Διαφήμιση με άρωμα Μυθικισμού από τη Nova
Αναπάντεχη έκπληξη από τη συνδρομητική πλατφόρμα της Nova, που εδώ και μερικά 24ωρα κυκλοφορεί ένα αρκετά… τολμηρό -για τα ελληνικά δεδομένα- τηλεοπτικό σποτ, με σαφείς Μυθικιστικές προεκτάσεις. Πιο συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της διαφημιστικής της καμπάνιας με κεντρικό πρόσωπο τον ηθοποιό Αλέξανδρο Μυλωνά -που ενσαρκώνει τον… ιουδαιοχριστιανικό θεό- και εν όψει της αποψινής (4/3) απονομής των βραβείων Όσκαρ, η Nova τοποθετεί τον πρωταγωνιστή της επί σκηνής, με το χρυσό αγαλματίδιο στα χέρια του. Εκεί ο… θεός επιλέγει να ευχαριστήσει τους σεναριογράφους (!) του Λουκά, Μάρκο, Ιωάννη και Ματθαίο, υπονοώντας εμμέσως πλην σαφώς ότι οι εξιστορήσεις των 4 Ευαγγελίων έχουν επί της ουσίας να κάνουν με μία φανταστική σύλληψη των συγγραφέων τους, όπως δηλαδή συμβαίνει στα κινηματογραφικά δρώμενα, και όχι με μία ιστορική καταγραφή των γεγονότων που περιγράφουν. Παρακολουθήστε το νέο διαφημιστικό σποτ της Nova πατώντας...
The Gospel of Mark As A Greek Tragedy (by Tim Claason)
It has been observed since the mid-20th century that the earliest Synoptic Gospel, Mark, follows the framework of Greco-Roman tragedy. The first attention I can find paid to this topic was in 1977, in Bilezikian’s The Liberated Gospel and some 24 years earlier in the same author’s doctoral dissertation. The pattern is quite clear: sparse dialog, frequent scene changes, narration, passion. I recommend Ken Humphreys’ Youtube video on this topic as an introduction. Picture this: you are a late 1st or early 2nd century mystery cult member. The mystery to which you belong, the Christian mystery, is more compatible with your worldview than other mysteries; those other mysteries (and their Demigods) lack the personal touch your mystery touts. You regularly meet with other members of your local mystery community, and you are aware of, by name or reputation, prominent members of surrounding communities. Many Christians are slaves…maybe you are too. The drudgery of life is interrupted by your daily morning routine of worshiping toward the sun. Amplifying your woes, if you’re caught, you’ll either be whipped, imprisoned or killed. Then the news comes! The most famous proprietor of this mystery — the man who saunters around the Eastern Roman empire sharing the Good News, with sheer disregard for his own tremendous risk — is coming to your town, in Bythnia in Roman Asia, the geographic space known today as central Turkey. This regional celebrity has developed his system well: he goes from town-to-town, with props, wardrobe changes, and a crew of about a half dozen others. In this sense, the celebrity is borrowing a well-developed trope within the mystery schools. Dramatic depictions were common in the mysteries. His most notable compatriot is an unexpectedly high-ranking woman in the mystery who simultaneously identifies as the archetypal mother and wife. She goes by multiple names, including Helen and Mary. The charismatic leader makes curious claims, such as remembering previous lives and experiences in higher realms (Against Heresies i.25.1, i.25.4, Galatians 4:19). He claims to have been born under odd circumstances, a miscarriage (1 Corinthians 15:7-8). He also claims to possess a special spirit (1 Corinthians 2:12) which gives him amplified power of proselytization. He usually brings a several-hundred word letter addressed to members of the community. At some point during his stay, with his band of co-conspirators (and some local community involvement), he enacts a dramatic depiction which culminates in the crucifixion of one of the featured players – not him, though. There is a feature in the play that did not translate to canonical paper. To the audience members, the point could not be clearer. A little past the midpoint of the play (Mark 9:35-40), one of...
